Tài liệu tham khảo: TTLS SPK tập 2
còn 1 loại PAP khác là PAP nhúng dịch (ThinPrep / LiquiPrep / Max Prep), nó sẽ xài chổi lấy TB chứ ko xài que spatula, sẽ ghi trong bài khác sau
Phết TB CTC (Pap smear, Pap test): là một xét nghiệm lấy các tế bào biểu mô CTC
Mục đích: tầm soát ung thư CTC (giúp phát hiện các tổn thương tiền ung thư CTC)
Lưu ý
Vùng chuyển tiếp (transition zone) của cổ tử cung là vùng dễ xuất hiện các tổn thương ung thư nhất, nên khi lấy tế bào cổ tử cung phải lấy được các tế bào ở vùng chuyển tiếp (tất nhiên vẫn lấy TB ở cổ ngoài, lỗ ngoài CTC (chỉ đường tiếp hợp gai trụ mới sau khi ko còn lộ tuyến nữa, nếu còn lộ tuyến thì cổ ngoài nó thuộc về vùng lộ tuyến) và cổ trong, lỗ trong CTC)
-1742695590749.jpeg)
Dụng cụ:
- Các dụng cụ khám phụ khoa (Mỏ vịt…)
- Phiếu thông tin
- Que lấy bệnh phẩm (Ayre, Spatula, chổi lấy TB)
- Lam kính có đầu nhám: 2 lame (đi thi), hoặc 1 lame nhưng quét TB ở 2 mặt (1 mặt cổ trong, 1 mặt cổ ngoài)
- đánh dấu sẵn CT - CN ở trên mặt lame
- Lọ dung dịch Alcohol 95 độ để cố định bệnh phẩm (nhúng thẳng vào luôn)
- Viết chì: để đánh dấu trên lame
Điều kiện (5):
- Không có xuất huyết tử cung
- Làm trong thời gian không hành kinh (tốt nhất từ ngày 5-20 CK kinh)
- Không đặt thuốc AĐ (khi BN bị viêm âm đạo), không giao hợp hay thụt rửa AĐ trong vòng 48 giờ qua
- Không có tình trạng viêm nhiễm AĐ – CTC cấp
- Chỉ được dùng nước để bôi trơn khi đặt mỏ vịt (vì làm sai lệch kq tế bào)
Lưu ý
Lấy TB ở cổ ngoài trước vì nếu lấy cổ trong khi rút ra sẽ bị nhiễm TB cổ trong lên cổ ngoài CTC → sai
Thực hành:
-
Điền đầy đủ vào phiếu xét nghiệm tế bào học
-
Ghi nhãn trên lam gồm tên, tuổi, mẫu TB ở cổ ngoài hay cổ trong hằng viết chì trên lame (kí hiệu T và N). Kẹp 2 lame đấu lưng lại với nhau bằng kẹp giấy
-
Mở đèn
-
Mang gang sạch
-
Đặt mỏ vịt
-
Bộc lộ rõ CTC
-
Một tay cầm que Ayre đã lấy ra khỏi bao. Giữ cho 2 đầu que luôn vô trùng trước khi lấy mẫu tế bào.
-
Lấy mẫu cổ ngoài: đặt đầu ngắn của que Ayre tựa lên lỗ ngoài CTC xoay 360 độ (có thể xoay hơn 1 vòng)
-
Phết mặt que cùng bên với chiều xoay lên lam (lam cổ ngoài) theo đường thẳng một chiều, từng hàng từ trên xuống, theo chiều dọc lam.
-
Lấy mẫu cổ trong: dùng đầu dài que Ayre đưa vào kênh CTC xoay tựa vào thành kênh CTC 360 độ (có thể xoay hơn 1 vòng)
-
Phết mặt que cùng bên với chiều xoay lên lam (lam cổ trong) giống như đã hướng dẫn trên
-
Cố định 2 lam ngay: nhúng ngay vào lọ alcohol 95 độ cho ngập lam hoặc cố định bằng keo xịt cách mặt lam 20-30 cm (thời gian từ lúc lấy mẫu đến lúc cố định lam không được quá 1 phút)
-
Tháo mỏ vịt
Phân loại kết quả pap: bth/ bất thường? (có thể hỏi thi) → xử trí theo phân loại? (ko hỏi thi)
| STT | Nội dung (checklist) KỸ THUẬT PHẾT TẾ BÀO CTC (PAP’S CỔ ĐIỂN) | Cách thực hiện, lưu ý (đi thi) |
|---|---|---|
| 1. Giao tiếp và kỹ năng | ||
| 1 | Giao tiếp tốt (có chào hỏi, câu hỏi dễ hiểu, gây thiện cảm,…) | |
| 2 | Thao tác nhẹ nhàng | |
| 2. Kỹ thuật | ||
| 1 | Kiểm tra lại các dụng cụ cần thiết Dụng cụ: - Các dụng cụ khám phụ khoa (Mỏ vịt…) - Phiếu thông tin - Que lấy bệnh phẩm (Ayre, Spatula, chổi lấy TB) - Lam kính có đầu nhám - Lọ dung dịch Alcohol 95 độ để cố định bệnh phẩm - Viết chì: để đánh dấu trên lame | |
| 2 | Kiểm tra lại các điều kiện làm Pap’s Điều kiện (5): - Không có xuất huyết tử cung - Làm trong thời gian không hành kinh - Không đặt thuốc AĐ, không giao hợp hay thụt rửa AĐ trong vòng 48 giờ qua - Không có tình trạng viêm nhiễm AĐ – CTC cấp - Chỉ được dùng nước để bôi trơn khi đặt mỏ vịt | |
| 3 | Giải thích cho bệnh nhân mục đích của xét nghiệm | Phết TB CTC (Pap smear, Pap test) là một xét nghiệm lấy các tế bào biểu mô CTC |
| 4 | Hướng dẫn cho bệnh nhân nằm tư thế sản phụ khoa | đầu cao 30 độ, sát mông tới mép bàn, kê chân lên giá đỡ |
| 5 | Điền đầy đủ vào xét nghiệm tế bào học | |
| 6 | Ghi nhãn trên lam bằng bút chì: tên, tuổi. 2 lam - 1 lam cổ ngoài, 1 lam cổ trong | |
| Đặt mỏ vịt (bài khám phụ khoa) | Nếu ra thi bài làm PAP thì ko cần nói rõ các bước đặt mỏ vịt kĩ như bài khám phụ khoa | |
| 7 | Mở đèn khám | |
| 8 | Hai tay mang găng sạch | |
| 9 | Người khám ngồi ghế | |
| 10 | Lựa chọn mỏ vịt có kích thước phù hợp | |
| 11 | Bôi trơn mỏ vịt: nước muối sinh lý 0,9% hoặc nước cất | |
| 12 | Đặt mỏ vịt bộc lộ rõ cổ tử cung | |
| Lấy TB CTC | ||
| 13 | Một tay cầm que Ayre đã lấy ra khỏi bao. Giữ cho 2 đầu que luôn vô trùng trước khi lấy mẫu tế bào | trên LS có 2 cách, tụt 1 đầu thôi (cầm chắc tay hơn) hoặc tụt cả bao ra (sẽ khó thao tác hơn) Cầm ở giữa que nếu tụt cả bao |
| 14 | Lấy mẫu cổ ngoài: đặt đầu ngắn của que tựa lên lỗ ngoài CTC xoay 360º | đầu dài sẽ nằm trong lỗ trong, quay chiều nào thì TB sẽ nằm ở mặt đó |
| 15 | Phết mặt que cùng bên với chiều xoay lên lam theo đường thẳng 1 chiều, từng hàng từ trên xuống dưới, theo chiều dọc lam, để tránh làm chồng lớp tế bào | Lấy ra → úp que lên lame (chỗ này chú ý chỉ đặt đúng phần chứa TB lên thôi), phết từng lớp nhẹ nhàng theo chiều dọc ko chồng lên nhau |
| 16 | Lấy tế bào cổ trong: dùng đầu dài que Ayre đưa vào lỗ trong CTC xoay tựa vào thành kênh CTC 360º | Cùng 1 que đó nha, khác đầu thôi, nhớ đổi đầu |
| 17 | Phết mặt que cùng bên với chiều xoay lên lam | tương tự |
| 18 | Cố định 2 lam ngay: nhúng vào lọ cồn 95º cho ngập lam/ keo xịt cách mặt lam 20-30cm (thời gian từ lúc lấy mẫu đến lúc cố định lam không được quá 1’) | |
| 19 | Tháo mỏ vịt |