Sơ cấp cứu chảy máu

985 từ, thời gian đọc 5 phút
Cập nhật lần cuối vào 16 thg 7, 2025

Tài liệu tham khảo: KNLS2

Khi BN chấn thương thì quan tâm nhiễm trùng hay cầm máu trước? → cầm máu trước, nhiễm trùng lâu chết lắm; khi nào thì mới cần cầm máu? cái nào cần gấp?
cái nào lợi ích > có hại + nó là duy nhất thì làm

  • 35% tử vong ngoài bv do chảy máu
  • 40% tử vong sau chấn thương 24h do chảy máu
  • cần đến 1h để BN chuyển được đến bv → cấp cứu quan trọng

Các nguyên tắc cơ bản

trước tiên phải đảm bảo sự an toàn của bản thân, rồi mới tới ABC

A = Alert

Đảm bảo an toàn bản thân trước, suy xét kĩ càng: di chuyển đến nơi an toàn nếu chỗ đó ko an toàn; hạn chế tx trực tiếp với máu BN (mang găng, lưu ý trường hợp chảy máu do vật sắc nhọn),…
Kêu gọi giúp đỡ:

  • cứu hoả (nên gọi trước, vì xử lí được nhiều vấn đề hơn), công an, cứu thương, taxi
  • hô to kêu gọi giúp đỡ (ai cũng được, người xung quanh): “có người bị nạn!!!”
    Giới thiệu bản thân, hỏi người ta xem có muốn cứu không?
    Nhớ kt vận động của chi trước (nếu có dấu hiệu đứt TK thì báo trước với nạn nhân) → tránh lãnh án oan sau cầm máu

B = Bleeding

Hỗ trợ tư thế: Dấu hiệu mất máu nhiều: Choáng váng, chóng mặt, da niêm nhạt → cho BN nằm
Quan sát:

  • nếu BN tỉnh hỏi đau ở đâu? có đau chỗ nào nữa không?
  • Phải bộc lộ vết thương: XÉ, CẮT QUẦN ÁO (tốt nhất là xé của BN)
    • có dị vật không?
      • tránh đè ép VT có dị vật bị quần áo che → chảy máu hơn
      • → cố định dị vật. không được rút ra vì: nó đang chặn máu + dễ cắt đứt mấy cái khác khi rút ra hơn
    • không được đánh giá vết thương khi bị quần áo che phủ vì có nguy cơ bỏ sót: bao nhiêu vết thương, cái nào bị nặng hơn dự kiến, xuất huyết nội?…
  • Làm sạch tương đối: lấy gạc lau quơ tạm để nhìn rõ hơn

vị trí chảy máu:

  • tứ chi (dễ xử trí hơn: đè ép → garo…); gần trung tâm: cổ, nách, bẹn → đè (pp duy nhất); lưng ngực bụng: thường xuất huyết nội nhiều hơn → đè ép & băng nhồi → đem vô bv gấp
    Untitled 149.jpeg
  • mao mạch: tự cầm, rỉ có chút; động mạch: phụt như vòi, đỏ chót; tĩnh mạch: chảy dâng trào lên dần, hơi đen
    Untitled 1 123.jpeg

**TÌNH TRẠNG NGUY HIỂM (4): đe doạ tính mạng

  • máu phụt ra khỏi vt, không ngừng chảy (vt bụng), tràn quanh vt
  • quần áo, băng gạc, băng ca lót dưới BN thấm sũng máu
  • mất 1 phần tứ chi, mảnh xương ⇒ nhặt phần đó lên lại, bỏ vào nilon sạch, ngâm bịch nilon trong đá, không ngâm trực tiếp với đá
  • mất tri giác hoặc hoảng loạn (do thiếu oxy não/ sợ/ sắp tử vong)

C = compress

Hầu hết trường hợp chảy máu đều cầm máu khi vừa đè ép

Đè ép (băng ép) (đi thi)

RẤT HIỆU QUẢ với TẤT CẢ xuất huyết ngoại: cổ,…; KỂ CẢ VT CÓ DỊ VẬT, VT ĐỘNG MẠCH,…
cách làm:

  • sử dụng bàn tay, ngón tay, có thể dùng 2 tay, có thể đắp gạc hoặc quần áo sạch rồi đè
  • đè có trọng điểm, trực tiếp lên vt, hoặc 2 bên vt (nếu có dị vật)
  • để trên bề mặt phẳng → đè cần chắc chắn, cố định + liên tục, không nới lỏng để xem xét vt CHO ĐẾN KHI NVYT ĐẾN
    Lưu ý: có dị vật sắc nhọn (tránh đâm vào tay mình & tránh tổn thương thêm nạn nhân)

đè ép ko phân biệt đm, tm, mm, cái nào cũng chơi đc

Garo

sử dụng khi xuất huyết ngoại đe doạ tính mạng ở tứ chi (phần ngọn), máu phun thành tia, TÌNH TRẠNG NGUY HIỂM: giúp giảm, ngưng dòng máu đến ngọn chi
ở đùi thì hơi khó xài garo, vì nó to quá với nhiều khoang nữa
cách làm:

  • làm trực tiếp trên quần áo ko cần xé, né phần có vật dụng trên quần áo ra (túi áo) (cản trở hiệu quả garo)
  • trên vị trí chảy máu 5-7cm; không đặt ở khuỷu tay, gối
  • siết garo từ từ CHO ĐẾN KHI MÁU NGỪNG - ko siết thêm
  • siết garo đúng sẽ RẤT ĐAU → TRẤN AN BN, ko phải thực hiện sai, ko đc nới lỏng (sau đó sẽ đc tiêm morphine)
    *dưới 2 tiếng thì không sợ bị hoại tử chi khi xài garo, không cần xả garo TRỪ KHI QUÁ 2 TIẾNG

sai lầm thường gặp:

  • chần chờ quá lâu (mất máu càng nhiều ~ tỉ lệ tử vong càng cao)
  • siết ko đủ chặt
  • không sử dụng garo thứ 2 khi cần (ở mô nào dày quá thì cần thêm garo thứ 2)
  • nới lỏng garo (k được nới lỏng)

Băng nhồi

sử dụng khi xuất huyết ngoại ở trung tâm (ngực-bụng) hoặc ở đùi (vì mỡ nhiều, ko chắc chắn)
**phương pháp cuối cùng sử dụng khi 2 thg trên thất bại
cách làm:

  • Bộc lộ vùng chảy máu
  • móc hết cục máu đông ra
  • NHỒI GẠC, quần áo sạch kín vết thương (≠ ĐÈ LÀM RỘNG VT RA)
    Untitled 2 116.jpeg

Xử trí khi thủng bụng:

  • đắp gạc, lấy cái tô, nồi úp vô vt, cột lại đem vô bv
  • tránh để ruột bị khô → dễ nứt, có thể rưới nước lên hoặc úp nồi lên
  • không đắp thuốc gì lên

Kết thúc cầm máu

Kt mạch, vận động (nắm, mở tay, làm dấu 👌), cảm giác tay → thông báo tổn thương MM, TK
Trấn an BN
Thông báo kết thúc, bàn giao cứu thương, cứu hoả

🧭 Bản Đồ