Tài liệu tham khảo: https://drive.google.com/file/d/1_I4gkW-lgh_JeFxicSzX_9oLg_tlkgcj/view?usp=sharing
Diễn tiến hành kinh ngày 1,2 thường sẽ ra nhiều sau đó giảm, nếu ra khác bth ngta sẽ biêt, còn nếu ko ra nhiều thì ngta sẽ ko kể (vì xem là bth)
Màu máu kinh
- đỏ tươi: do kinh hoặc do nn ngoài chu kì kinh khác (qhe làm rách cùng đồ trong ngày hành kinh,…) → đặt mỏ vịt check liền
- đỏ sậm: do kinh thôi
Bvs còn tuỳ loại lớn hay nhỏ mà thể tích máu khác nhau
Thai trứng BN sẽ nhớ: vì đòi hỏi điều trị rất đặc biệt
Thai lưu: thai ko thể tự tống ra ngoài mà phải dùng biện pháp để đình chỉ thai
Byt chỉ cho phép đình chỉ (theo ý muốn hoặc theo y khoa) đối với thai < 22 tuần, trừ các trg hợp khiếm khuyết mà byt cho phép làm
PARA
PARA là tiền sử mang thai và sinh nở của người phụ nữ, không kể lần có thai này
- P: số lần mang thai đủ tháng (tất cả dù thai lưu hay thai sống chỉ cần >= 37 tuần là xếp vô hết, và là số lần mang thai, ko phải số con sinh ra)
- A: số lần mang thai không đủ tháng (bất kể sống chết, cứ mang thai r sanh ra trong thời gian 22 - < 37 tuần)
- R: số lần mang thai không phải đủ tháng hay non tháng
→ sảy thai, thai trứng, thai ngoài tử cung, thai lưu, bỏ thai(bao gồm tất cả những gì < 22 tuần) - A: số con hiện sống (thể hiện số con của tổng các lần sinh ra, VÀ còn sống)
Với từng lần mang thai:
- Tuổi thai khi kết thúc (để biết đẻ non hay đủ tháng).
- Nơi đẻ: bệnh viện, trạm xá, tại nhà, đẻ rơi.
- Thời gian chuyển dạ.
- Cách đẻ: thường, khó (forceps, giác kéo, phẫu thuật lấy thai…).
- Các bất thường khi mang thai (ra máu, tiền sản giật…), khi đẻ (ngôi bất thường, đẻ khó, thai dị dạng), sau đẻ (chảy máu, nhiễm trùng).
- Cân nặng con khi đẻ.
- Giới tính con.
- Tình trạng con khi đẻ ra: khóc ngay, ngạt, chết…
Hỏi PARA một cách đầy đủ:
- Bà mang thai bao nhiêu lần
- Lúc sanh ra thai bao nhiêu tuần (Đừng hỏi có đủ tháng không?)
- Có bị thai trứng, thai lưu, bỏ thai… Không?
- Thai trứng bán phần bỏ thai lúc 28 tuần nằm ở đâu → chữ P (này là sao v???)
- Hiện tại có bao nhiêu con
Lưu ý
PARA ko tính lần có thai hiện tại
Sinh đôi thì chỉ tính 1 lần sinh, nhưng số con còn sống thì tính là 2
| STT | NỘI DUNG |
|---|---|
| Giao tiếp | Giao tiếp tốt (có chào hỏi, câu hỏi dễ hiểu, gây thiện cảm…) |
| Nội dung khai thác | |
| 1 | Tổng số lần mang thai: “trước đây chị từng mang thai bao nhiêu lần? Chị có tính luôn lần này ko? (nếu BN đang biết mình đang mang thai)“ |
| 2 | Số lần sanh con đủ tháng (>= 37 tuần)? “mỗi lần sanh thì tuổi thailà bao nhiêu tuần?“ |
| 3 | Số lần sanh con thiếu tháng (22 → 36 tuần 6 ngày)? |
| 4 | Số lần sảy thai (< 22 tuần)? |
| 5 | Số lần thai ngoài tử cung? |
| 6 | Số lần bỏ thai (phá thai nội khoa, hút/ nạo thai < 22 tuần)? |
| 7 | Số lần thai lưu và tuổi thai khi phát hiện thai lưu? |
| 8 | Số lần thai trứng? |
| 9 | Số con còn sống hiện tại: “hiện tại nhà mình có mấy đứa rồi?/ mấy đứa nhà chị học lớp mấy rồi?/ đứa thiếu tháng phát triển ổn hiện tại ko ạ?” |
| Kết luận | Kết luận PARA |
Nếu BN ko nhớ tuổi thai → hỏi: Đứa bé sinh ra cách ngày dự sanh bao lâu? (thường BN nhớ ngày dự sanh hơn)
Khai thác kinh chót
i. Xác định đặc tính kinh nguyệt của người phụ nữ.
Ii. Xác định lần ra máu cuối cùng mang đặc tính gì
Iii. So sánh lần ra máu cuối cùng đó với đặc tính kinh nguyệt xem có trùng khớp với nhau không?
- 5/5: Đó là ngày kinh.
- 4/5: Khả năng đó là ngày kinh.
- 3/5: Có thể đó là ngày kinh.
- 2/5: Khả năng không phải ngày kinh.
- 1/5: Chắc không phải ngày kinh.
- 0/5: Không phải ngày kinh → Trong trường hợp này tiếp tục hỏi: Lần ra máu kế lần ra máu gần nhất mang đặc tính gì?
Iv. Ngày đầu tiên của lần ra máu cuối cùng là ngày mấy?
v. Ngày đó là ngày âm hay ngày dương?
Lưu ý
Chỉ khai thác kinh cuối dựa vào ngày dương, ko dựa vào ngày âm
| STT | NỘI DUNG |
|---|---|
| Giao tiếp và kỹ năng | Giao tiếp tốt (có chào hỏi, câu hỏi dễ hiểu, gây thiện cảm) |
| Lần ra máu này | |
| 1 | Ngày đầu tiên của lần ra kinh cuối cùng là ngày nào? |
| 2 | Là ngày đầu tiên ra kinh hay ngày sạch kinh? |
| 3 | Ngày âm lịch hay ngày dương lịch? |
| 4 | Có trùng với ngày kinh áp chót của CKKN trước không? |
| 5 | Số ngày ra máu? |
| 6 | Lượng máu mất (bao nhiêu BVS/ ngày?) Giống với những lần hành kinh trước? |
| 7 | Tính chất ra huyết (đỏ tươi/ đỏ sậm/ có máu cục?) Giống với những lần hành kinh trước? |
| 8 | Tính chất ra huyết thay đổi theo thời gian như thế nào (ra huyết tiền kinh)? Giống với những lần hành kinh trước? |
| 9 | Triệu chứng kèm theo (đau bụng, căng ngực, đau vú,…)? Giống với những lần hành kinh trước? |
| Tiền căn kinh nguyệt | |
| 10 | Chu kỳ đều hay không? |
| 11 | Chu kỳ kinh bao nhiêu ngày? - Số ngày ngắn nhất? - Số ngày dài nhất? |
| 12 | Số ngày hành kinh? |
| 13 | Lượng máu kinh? |
| 14 | Màu sắc máu kinh? |
| 15 | Ra huyết trước hành kinh không? |
| 16 | Đau bụng kinh? |
| Kết luận | Kết luận đúng về ngày kinh cuối |
Khai thác tiền căn kinh nguyệt
Mục đích biết đặc tính kinh nguyệt của một người phụ nữ:
- Giúp xác định có trễ kinh không? → giúp xác định có thai
- Giúp xác định ra huyết tử cung bất thường
- Tìm hiểu nguyên nhân vô sinh
- Có dễ dàng rụng trứng không?
- Rụng trứng vào lúc nào?
- Kế hoạch hóa gia đình → ngừa thai
Mỗi người phụ nữ có đặc tính kinh nguyệt riêng và chính người phụ nữ đó là người giỏi nhất về kinh nguyệt của họ.
Người phụ nữ thường thích dùng chu kỳ mặt trăng (lịch âm) để tính chu kỳ kinh của họ → 28 ngày
Hỏi: Chu kỳ của chị có đều không?
Trả lời: Không đều mà cứ sụt 2 ngày
Giải thích: Do lịch âm 28 ngày nên ướm lên lịch dương sẽ sụt 2 ngày ➔ kinh đều
Kinh nguyệt phụ thuộc vào chu kỳ hoạt động của buồng trứng và tử cung:
- Chu kỳ hoạt động của buồng trứng:
- Não gửi FSH xuống buồng trứng ➔ tế bào hạt xung quanh trứng sản xuất ra estrogen
- Estrogen làm dày nội mạc tử cung, tích tụ glycogen để làm tổ
- Sau một thời gian, LH lên tới đỉnh ngưng ➔ rụng trứng
- Progesterone vẫn tiếp tục được tiết ra để chuẩn bị làm tổ
- Sau một thời gian nếu không có thai thì progesterone giảm, nội mạc tử cung bong ra tạo kinh nguyệt
- Tử cung
- Tử cung mang đặc tính cầm máu dở: tử cung không giữ được máu ➔ máu đỏ tươi từ từ hết
- Tử cung mang đặc tính cầm máu tốt: máu ứ lại và được tử cung bóp ra từ từ ➔ máu loãng, sẫm, không đông
Mỗi người phụ nữ mang đặc tính riêng nhưng giống nhau:
- Về đặc tính cầm máu
- Về thời gian hành kinh
- Thời gian chảy máu
- Thời gian máu tống ra tử cung
- Thay đổi sau khi giảm progesterone:
- Đau lưng
- Thay đổi cảm xúc
- Triệu chứng lúc hành kinh của người phụ nữ
Ảnh hưởng của lứa tuổi:
- Trong giai đoạn sinh sản: kinh nguyệt rất đều
- Trong giai đoạn dậy thì và giai đoạn tiền mãn kinh: không ổn định về ngày, về lượng… Do sự thay đổi nội tiết tố
Những câu hỏi giúp việc hỏi đặc tính kinh nguyệt tốt hơn:
- Hỏi thời điểm có kinh đầu tiên: do theo sinh lý 3-5 năm đầu kinh nguyệt không đều ➔ không thể xác định được là ra máu bất thường hay kinh nguyệt bất thường
- PARA: nói lên sự chuyển đổi ngày kinh của người phụ nữ ➔ những lần mang thai là những lần chuyển đổi ngày kinh khác nhau
- 0000: kinh đều, cố định
Kế hoạch khai thác đặc tính kinh nguyệt của người phụ nữ
| STT | NỘI DUNG |
|---|---|
| Đánh giá đặc tính kinh nguyệt có đáng tin cậy không | Tuổi có kinh nguyệt lần đầu: Lần đầu hành kinh năm bao nhiêu tuổi? PARA bao nhiêu? |
| 5 đặc tính kinh nguyệt của người phụ nữ | 1. Chu kỳ đều không? 2. Chu kỳ bao nhiêu ngày? (ví dụ lần hành kinh này là ngày … Của tháng này, vậy tới lần hành kinh kế tiếp trong tháng sau là ngày mấy?) - Số ngày ngắn nhất/ dài nhất? - Số ngày hành kinh trong 1 chu kì là bao nhiêu ngày? 3. Tính chất ra máu kinh: màu sắc (đỏ tươi/ đỏ sậm/ có máu cục) 4. Lượng ra máu là bao nhiêu: Quy đổi ra số BVS/ ngày; Trước giờ dùng bao nhiêu BVS? Lần ra máu này có nhiều BVS hơn không? → so sánh lượng máu mất với chính bản thân người phụ nữ 5. Các triệu chứng tiền kinh (đau ngực, đau lưng, thay đổi cảm xúc,…) → Hỏi: Mỗi lần có kinh chị biết không? Làm sao chị biết? Trước khi hành kinh có: - Thay đổi cảm xúc - Thay đổi hành vi - Nhức mõi - Đổ mồ hôi tay, chân Có ra máu trước khi hành kinh ko? |
| Đau bụng kinh | - Có đau bụng kinh? Nếu có - Đau trước khi hành kinh? - Đau trong lúc hành kinh? Ngày thứ mấy? - Đau có đáp ứng với các thuốc giảm đau thông thường? |
| Một số câu hỏi khác | Tuổi mãn kinh (nếu có)? |
| Kết luận | Kết luận đúng tính chất kinh nguyệt (bình thường, thống kinh, kinh thưa,…) |
Lưu ý
Các mốc bình thường của CKKN
- Số ngày hành kinh từ 2-8 ngày
- Chênh lệch giữa các CKKN ko quá 7-9 ngày
- CKKN kéo dài từ 21-35 ngày
- Độ tuổi bắt đầu có/ kết thúc CKKN là 8t / 50t
Rong kinh: Hành kinh > 8 ngày
Rong huyết: Chu kỳ kinh không đều, nhiều lần
Rong kinh rong huyết: Chu kỳ không đều, kéo dài > 8 ngày
Đa kinh: Chu kỳ kinh < 21 ngày, lượng kinh bình thường
Kinh thưa: Chu kỳ kinh > 35 ngày (4-9 chu kì/ năm)
Cường kinh: Lượng kinh > 80ml (lượng máu nhiều)
Thiểu kinh: Lượng kinh ít, hành kinh ngắn
Vô kinh: Không có kinh 3 tháng liên tục → Phân biệt có thai
Thống kinh: Đau bụng khi hành kinh, kéo dài 48-72h
NHỮNG CÂU HỎI GIÚP ĐÁNH GIÁ LƯỢNG MÁU MẤT KHI HÀNH KINH
| Câu hỏi đánh giá lượng máu mất khi hành kinh | PN có lượng kinh bt có khuynh hướng |
|---|---|
| 1. Bạn thường thay bao nhiêu BVS trong những ngày hành kinh nhiều? 2. Bao nhiêu BVS bạn sử dụng trong 1 đợt hành kinh? 3. Bạn có cần thay BVS trong buổi tối không? 4. Khi hành kinh có máu cục lớn không? 5. Có BS nào nói rằng bạn thiếu máu và cho ĐT chưa? | 1. Thay BVS khoảng cách ≥ 3 giờ. 2. Sử dụng ít hơn 21 BVS trong 1 đợt hành kinh. 3. Hiếm khi phải thay đổi BVS trong đêm. 4. Có cục máu đông < linch đường kính. 5. Không thiếu máu |
Hỏi đầu tiên về ckkn là ngày bắt đầu ra kinh lần đầu là ngày mấy
Chu kì bao nhiêu ngày: hành kinh xong bao nhiêu ngày lặp lại 1 lần
Kinh nguyệt có ngày trùng với lịch âm → pn vn hay xài theo lịch âm
Nếu tính theo lịch dương: 30 ngày sẽ hơn 2 ngày so với 28 ngày → một số ng trl là ko đều nếu tính theo lịch dương
Sắp sửa có kinh biết ko? Dấu hiệu nào kể?
Vậy lần ra máu cuối cùng của chị
- Nó đúng ngày dự kiến
- Hành kinh mấy ngày?
- Triệu chứng lúc có kinh?
- …
So sánh lần ra mâu cuối với kinh nguyệt → lần ra máu cuối có phải kn ko?
Ngày đầu tiên là ngày mấy?
Para càng phức tạp, ngày đầu hành kinh sẽ thay đổi sau mỗi lần có thai (ko còn cùng 1 ngày)
4 ý nghĩa của ckkn, kinh cuối
- Dấu hiệu có thai: trễ kinh
- Tuổi thai
- AUB hay là kinh cuối
- Mang thai đc ko