Cấp cứu ngưng tim ngưng thở (CPR)

Tài liệu tham khảo: Đờ Y Đi, PNT

Tổng quan

Sau khi ngưng tim hoặc ngưng thở, ta có 4 phút - thời gian vàng cho não:

• >4 phút = bắt đầu có tổn thương não
• >10 phút = tử vong, hoặc có di chứng não nếu còn sống

Nguyên nhân ngưng tim ngưng thở

• Suy hô hấp
• Sốc
• Hôn mê, co giật

Mục đích cấp cứu: cung cấp oxy và máu để cứu não đầu tiên → làm cho đường thở dễ lấy oxy và đưa oxy cho phổi sau

Phân loại

• Hồi sức cơ bản: làm khi ở ngoài hiện trường, ko có dụng cụ gì
• Hồi sức tiến bộ: khi có đầy đủ dụng cụ + người hỗ trợ

Dấu hiệu ngưng tim ngưng thở (NTNT)

• Hôn mê, lay gọi ko dậy và ko đáp ứng với kích thích đau
• Lồng ngực ko còn di động
• ==Mất mạch trung tâm (mạch cảnh): đánh giá nhanh trong 10 giây==
  • Trẻ em → mạch cánh tay hoặc mạch bẹn
  • Người lớn: mạch cảnh

Lưu đồ hồi sức cơ bản

1. Tiếp cận an toàn (SAFE)
   1. Shout = Gọi giúp đỡ
   2. Approach with care = xem xét xung quanh an toàn và tiếp cận cẩn thận
   3. Free from danger = loại bỏ vật nguy hiểm
   4. Evaluate = đánh giá BN

Nếu BN ko ngưng tim ngưng thở → vô Tư thế an toàn, nếu có thì tiếp tục các bước phía dưới

Lưu ý

Đánh giá bệnh nhân: Có các dấu hiệu NTNT ko?

1. Lay BN + kêu BN to lên → day xg ức BN mạnh thiệc mạnh (đánh giá AVPU song song luôn) → BN có hôn mê ko?
2. Ktra nhịp thở: áp má (ko áp tai) vào miệng BN + dòm ngực có di động ko?
3. Kiểm tra mạch trung tâm: bắt mạch cảnh cùng lúc

Nếu đánh giá BN là ngưng tim ngưng thở → Bắt đầu chu trình Ấn tim, thông đường thở, thổi ngạt và bóp bóng (CAB) trong vòng 2 phút (5-7 chu kì tỉ lệ ép tim và thổi ngạt) rồi đánh giá lại

1. ấn tim C
2. Thông đường thở A
3. Nhìn nghe cảm nhận (giống bước đánh giá): mấy anh cấp cứu 115 ko có bước này vì nằm trong phần đánh giá ở đầu tiên r, bm nhi thì yêu cầu có bước này, bao gồm áp má vào miệng và nhìn lồng ngực trong vòng 5s, bù lại phần đánh giá đầu tiên chỉ cần check mạch trung tâm thôi
4. Thổi ngạt và bóp bóng B
5. Sau 2p đánh giá BN lại từ bước 1, nếu vẫn ko cải thiện → lặp lại chu trình trên từ bước 1 đến bước 4 thêm một lần nữa

BM nhi: chỉ cần check mạch trung tâm có hay ko trước → ấn tim → thông đường thở → quan sát lồng ngực + áp má vào miệng → bóp bóng mask/ thổi ngạt → check mạch trung tâm lặp lại

Lưu đồ hồi sức tiến bộ

Gồm lưu đồ hồi sức cơ bản ở trên và phần dành cho hồi sức tiến bộ: Đặt NKQ + tiêm bắp Adrenaline trong hồi sức cấp cứu + lập đường truyền TM + mắc monitor theo dõi → Đánh giá nhịp tim

Ấn tim (C=Cardiac)

Tỉ lệ ép tim và thổi ngạt/ bóp bóng, Tần số ấn tim

Tỉ lệ ép tim và thổi ngạt/ bóp bóng

• sơ sinh: 3:1
• Trẻ em:
  • nếu có 2 người → 15:2 (hồi sức tiến bộ thì sẽ có đủ người hơn)
  • nếu chỉ có 1 người → 30:2
• Người lớn: luôn là 30:2 bất kể có bao nhiêu NVYT

Tần số ấn tim: 100-120 lần/ phút → dựa vào tần số ấn tim để thổi ngạt/ bóp bóng theo

• Chỉ khi có đặt NKQ rồi thì bóp bóng mới theo tần số riêng

Tư thế BN

Đặt BN nằm trên mặt phẳng cứng: nằm dưới đất, trên giường bệnh được tính là mềm → phải lót miếng cứng dưới lưng BN

Lực ấn

Ấn tim với độ sâu 1/3 đường kính trước sau của lồng ngực:

• Nhũ nhi: 2- 3 cm
• Trẻ em trở lên: 4- 5 cm

Ấn xong phải thả ra để máu đổ đầy vào tim tiếp, ấn phải đủ lực để máu được đẩy ra khỏi tim lên não

Vị trí ấn và động tác tay

Quỳ gối
Nhớ chung là ấn trên xg ức (nửa dưới đường liên vú á), dùng gót bàn tay hoặc 2 ngón 2,3
Tay và lưng phải thẳng, ấn xuống cũng phải thẳng, ko chồm người, ấn bằng thân người chứ không phải bằng cánh tay
Tay phải nằm dưới tay trái (hoặc ngược lại tuỳ cách nào thuận)
1, và 2, và 3, và 4, và 5… Tới 10 thì đếm 11, 12, 13… Cho tới 30

Thông đường thở (A=Airway)

Mục đích: kiểm tra xem đường thở BN có thông thoáng hay ko + làm cho đường thở thông thoáng (khi hôn mê thì lưỡi có xu hướng đẩy vào trong làm bít đường thở) → Thông thoáng thì bước breathing mới có hiệu quả được

Ngửa đầu nâng cằm và Nâng hàm

Ngửa đầu tối đa: có 2 cách

• Ngửa đầu nâng cằm
• Nâng hàm

Khi đã xác định là có dị vật → thông dị vật đường thở cho BN trước, nếu thất bại → thổi ngạt đẩy dị vật xuống PQ luôn, nội soi gắp ra sau; nếu đẩy ko đc → Chọc màng nhẫn giáp

Lưu ý

Khi BN té ngã, luôn phải chọn cách nâng hàm, vì đang nghi ngờ BN có chấn thương CS cổ

Ngửa đầu nâng cằm Chin lift

đè trán (chụp bằng lòng) + nâng phía sau cổ lên, hoặc tay ở phía trước nâng cằm lên (ôm bằng lòng ở cằm) → đẩy nhẹ cằm BN xuống phía trước để ktra dị vật đường thở → thấy thì ko cố lấy nếu quá sâu, hoặc lấy ra luôn nếu lấy đc

Lưu ý

Ở trẻ sơ sinh, ko đc ngửa đầu nâng cằm tối đa, mà chỉ vừa vừa thôi

Nâng hàm Jaw thrust (Ngửa đầu ko nâng cằm)

đứng sau đầu BN, 4 ngón nâng cung dưới hàm (ko nâng góc hàm???, ôm hết để chắc chắn bn ko nghiêng đầu) → ngón cái đặt ở 2 bên mép miệng bn đẩy lên trước để ktra đường thở (có té ngã gì trước đó = nghi ngờ tổn thương cột sống cổ)

Hồi sức tiến bộ - Hút đàm nhớt, đặt ống thông miệng hầu

Hút đàm nhớt
Ống thông miệng hầu (OPA)

Thổi ngạt, Bóp bóng mask (B=breathing)

Quan điểm hiện tại trên LS: ko còn hà hơi thổi ngạt nữa
Thổi chậm, bịt mũi BN (để chặn kk ko đi ra khỏi mũi)
Có hiệu quả khi: lồng ngực nhô lên

Phần bóp bóng mask đc trình bày dưới đây

Dụng cụ

Bóng và túi dự trữ cỡ thích hợp
Mask
HME filter

Lưu ý

Trên LS ko có ghi số mL, nhưng bắt buộc phải chọn đúng thể tích và cỡ mask (đo từ góc mũi tới cằm), nếu sai thể tích → bóp quá mức ⇒ vỡ PN, TKMP; nếu sai cỡ mask → ko kín mặt ⇒ khí ko vào đc phổi

Kiểm tra dị vật đường thở

Trước khi bóp bóng phải kiểm tra dị vật đường thở → lấy ra trc mới bóp

Lắp bóng mask và vặn oxy

Mask chỉ cần lắp vào, ko cần xoay gì cũng xài đc, nhớ bơm đầy viền của mask bằng bơm tiêm (có cái van nhỏ trên viền mask)
Lắp dây oxy và túi dự trữ (ở phần đuôi của bóng)
Vặn oxy 10-15L/ phút (tương đương FiO2 = 100%) → túi dự trữ sẽ căng lên là đúng

Kiểm tra hoạt động của bóng và van an toàn

Bóp bóng: có bị xì ko?
Đè phần lắp với mask như hình → bóp bóng: van an toàn còn hoạt động tốt ko?

Cách đặt và giữ mask trên mặt

Mặt mask phần tam giác đặt trên mũi, tròn xuống cằm, cái mask bao sát tới cung mày, ko vượt quá cung mày; Mask phải ôm kín cả mũi và miệng

Ko đc đè mask lên mặt BN

Có 2 cách giữ mask

• 3 ngón ở hàm → ôm cho sát cái mask, 3 ngón kia kéo hàm lên ra sau (ngừa đầu nâng hàm), 2 ngón ở trên mask, ko ở ngoài rìa
• Nếu 2 ngón bao ko hết thì xài 2 bàn tay để bịt chặt mask theo khuôn mặt
  

Cách bóp bóng

Tần số bóp bóng

• Chưa đặt NKQ: theo tỉ lệ ép tim thổi ngạt
• Đã đặt NKQ: theo tần số riêng theo từng độ tuổi
  • Trẻ nhỏ → thở nhanh → 30-40 lần/ phút
  • Trẻ lớn → thở chậm → 15-20 lần/ phút
  • Ng lớn → 10-12 lần/ phút

Bóp bóng chỉ 2/3 bóng, ko bóp xẹp hoàn toàn (sẽ làm vỡ PN), ko bóp quá nhanh (sẽ làm túi dự trữ ko đủ oxy)
Bóp thấy ngực phồng là đúng

Bóp bóng đúng sẽ tương đương với NKQ → ko cần cố gắng đặt NKQ sớm làm gì

Xử trí tình huống

TÌNH HUỐNG	XỬ TRÍ
L.ngực không nhô khi bóp bóng qua mặt nạ	- KT và XT: Tư thế NĐ, tác đàm - Mặt nạ không kín mũi miệng - Cỡ bóng nhỏ /trẻ, lực bóp yếu
L.ngực không nhô khi bóng/ NKQ + BB nhẹ tay	- KT và XT: tụt ống NKQ - Hở giữa bóng và NKQ - Hở vị trí đo AL đường thở - Đặt lại khi tụt
L.ngực không nhô khi bóng/ NKQ + b/bóng nặng tay	KT và XT: nghẹt đàm, gập ống ống NKQ vào quá sâu 1 bên PQ
Vẫn tím sau bóp bóng	- KT: NKQ, bóng, tắc đàm - KT TKMP - ↑ LL oxy
Nếu khó chích TM	Đặt NKQ và cho Adre qua NKQ Tiêm tủy xương: Adre 1/10000 0,1ml/kg/lần
BN nghi ngờ có tổn TT cột sống cổ	Thông đường thở bằng cách nâng hàm thay cho ngửa đầu nâng cằm

Có mạch lại rồi thì làm gì nữa?

Có mạch = dấu hiệu tốt, nhưng chưa dừng lại được, vì mình vẫn phải bảo vệ não của BN
Phải đảm bảo 2 việc

• BN được cung cấp đủ oxy: SpO2 từ 95-99% hoặc EtCO2 35-45
• Huyết áp ổn định: giữ HATT > 90 hoặc MAP > 65, ko cho BN bị tụt HA